Wie let op seizoensgroenten, de herkomst van een trui en het energielabel van de wasmachine, heeft meestal een redelijk beeld van de eigen voetafdruk. Tot het over data gaat. Dan wordt dat beeld ineens een stuk waziger. In dit artikel kijken we naar wat Nederlanders daadwerkelijk doen om hun apparaten en accounts te beschermen, welke drempels ze zelf noemen en welke gewoonten je zonder veel moeite kunt oppakken.
Hoe vaak het misgaat, in cijfers
Het Centraal Bureau voor de Statistiek houdt dit al jaren bij. Uit de Veiligheidsmonitor 2025 blijkt dat 17 procent van de bevolking van 15 jaar of ouder in dat jaar te maken kreeg met een of meer online delicten. Dat komt neer op ongeveer 2,5 miljoen mensen. Oplichting en fraude kwamen het vaakst voor, met aankoopfraude als koploper, gevolgd door hacken van accounts en apparaten.
Het gaat dus zelden om spectaculaire aanvallen. Meestal is het een bestelling die nooit aankomt, een gekaapt account of een berichtje dat er net echt genoeg uitzag. Precies het soort ongemak dat je liever voor bent, net zoals je liever geen schimmel in de badkamer krijgt dan hem achteraf wegpoetst.
Wat we wel doen en wat blijft liggen
Het CBS onderzocht in 2024 ook welke maatregelen internetgebruikers nemen. De verschillen zijn groot. Wat verplicht is of automatisch gaat, doet bijna iedereen. Wat je zelf moet instellen, zakt snel weg.
| Maatregel | Doet dit voor alle apparaten of accounts, of vaak |
| Toegangscode, vingerafdruk of Face ID | 81% |
| Bijlagen in e-mail controleren voor openen | 74% |
| Updates meteen uitvoeren | 59% |
| Wachtwoorden veilig bewaren | 54% |
| Antivirussoftware gebruiken | 44% |
| Tweetrapsverificatie | 27% |
| VPN-verbinding gebruiken | 18% |
Bron: CBS, Online beveiligingsmaatregelen: wie doet wat (niet)?, 2025
Opvallend is de onderkant van die lijst. Een VPN-verbinding wordt door 61 procent van de internetgebruikers helemaal niet gebruikt, terwijl juist die verbinding relevant wordt zodra je buiten je eigen netwerk zit: op het station, in de trein, op een camping of in een hotel.
De drempel is zelden de techniek
De redenen die mensen noemen om geen VPN te gebruiken, zeggen meer over communicatie dan over software. Ongeveer 34 procent geeft aan de techniek simpelweg niet te kennen. Bij vrouwen ligt dat op 43 procent tegenover 24 procent bij mannen, en bij 65-plussers loopt het op tot 55 procent. Onbekendheid is dus de grootste blokkade, niet ingewikkelde instellingen.
Daarnaast speelt geld een rol. Onder 15- tot 25-jarigen vindt 28 procent een VPN te duur. Dat is een reële afweging als je maandelijks al een rij abonnementen ziet afschrijven. Wie op zoek gaat naar een aanbieding VPN doet er goed aan verder te kijken dan de eerste maandprijs. Let op de looptijd, op wat je bij verlenging betaalt, op het totaalbedrag over de hele periode en op de vraag of je het abonnement binnen een proefperiode kunt opzeggen. Precies dezelfde vragen die je bij een energiecontract of een verzekering ook stelt.
Voor de basis hoef je overigens niets uit te geven. De Rijksoverheid geeft via Veilig Internetten praktische tips voor onderweg, waaronder de eenvoudigste van allemaal: gebruik je eigen mobiele data in plaats van een openbaar netwerk waarvan je niet weet wie het heeft opgezet.
Repareren achteraf is nog steeds de norm
Uit hetzelfde CBS-onderzoek komt een patroon naar voren dat je in veel huishoudens herkent. Van de mensen die gehackt werden, gebruikte 6,8 procent daarvoor vaak een VPN-verbinding. Na de hack was dat 17,9 procent. Ook back-ups, directe updates en tweetrapsverificatie werden na afloop meer dan twee keer zo vaak genoemd als daarvoor. We grijpen dus pas in als het al is gebeurd.
Een paar gewoonten die weinig tijd kosten en het risico merkbaar verkleinen:
- Zet tweetrapsverificatie aan voor je mail en je bankzaken. Je mailbox is de sleutel tot vrijwel al je andere accounts.
- Laat updates automatisch draaien in plaats van ze weg te klikken.
- Gebruik een wachtwoordmanager, zodat je niet één wachtwoord over tien diensten uitsmeert.
- Loop je slimme apparaten na. Een IP camera, deurbel of thermostaat hangt aan hetzelfde netwerk als je laptop, vaak nog met het standaardwachtwoord uit de doos.
- Schakel automatisch verbinden met openbare netwerken uit op je telefoon.
Tot slot
Bewust leven gaat over weten wat je kiest en waarom. Offline lukt dat de meeste mensen aardig, online blijft het achter: de cijfers van het CBS laten zien dat de makkelijke maatregelen breed worden genomen en de maatregelen die aandacht vragen blijven liggen. De genoemde drempels zijn vooral onbekendheid en prijs, en beide zijn te overkomen door goed te vergelijken en klein te beginnen. Wie nu een paar instellingen aanzet, hoeft ze later niet in paniek recht te zetten.
Almar Fernhout, hoofdredacteur met 15+ jaar ervaring in duurzame lifestyle-journalistiek. Almar werkt nu niet alleen voor De Betere Wereld, maar is ook oprichter van We Smyle. Een ander bedrijf waarmee hij een betere wereld voor iedereen wil creëren. Lees hier meer over Almar.