Wanneer is gebruik geen gewoonte meer, maar een verslaving?

Gebruik gaat over in verslaving op het moment dat je er niet meer vrij in kiest. Je neemt je voor om te minderen en het lukt niet, of je gebruikt op momenten waarop je dat eigenlijk niet wilt. Dat omslagpunt is zelden scherp, en juist daarom blijven veel mensen lang twijfelen over hun eigen gebruik. Toch is het omslagpunt te herkennen aan een aantal signalen, en is er hulp als stoppen op eigen kracht niet lukt.

Het verschil tussen gewoonte en controleverlies

Het onderscheid zit niet in de hoeveelheid, maar in de controle. Iemand die elke vrijdag een paar glazen drinkt, kan daar meestal zonder moeite een maand mee stoppen. Bij een verslaving is dat anders: het gebruik is een automatisme geworden dat zich weinig aantrekt van goede voornemens.

Dat heeft een biologische kant. Bij herhaald gebruik went het beloningssysteem in je hersenen aan het middel, waardoor je meer nodig hebt voor hetzelfde effect en het verlangen ernaar steeds vanzelfsprekender aanvoelt. Het gevolg is dat wilskracht alleen vaak tekortschiet, hoe gemotiveerd je ook bent.

Signalen die je serieus mag nemen

Twijfel je over je eigen gebruik, let dan op signalen zoals deze:

• Je hebt meer nodig om hetzelfde effect te voelen.
• Je hebt al vaker geprobeerd te stoppen of te minderen, zonder blijvend resultaat.
• Je verbergt je gebruik voor de mensen om je heen.
• Het gebruik gaat voor op dingen die je belangrijk vindt, zoals werk of sport.
• Je voelt je onrustig of prikkelbaar als gebruiken even niet kan.

Herken je meerdere van deze punten, dan is dat een reden om het serieus te nemen. Niet omdat je dan meteen een etiket opgeplakt krijgt, maar omdat vroeg ingrijpen het patroon makkelijker doorbreekt dan jaren later.

Waarom stoppen in je eigen omgeving zo lastig is

Verslaving is sterk gekoppeld aan je omgeving. De kroeg op de hoek of de dealer in je contactenlijst: zulke prikkels wakkeren het verlangen aan. Zolang je in die omgeving blijft, vecht je dus niet alleen tegen het middel, maar ook tegen die dagelijkse prikkels.

Daarom kiezen sommige mensen voor een klinische behandeling, en soms zelfs voor een kliniek in het buitenland. Fysieke afstand haalt die dagelijkse prikkels weg, waardoor er ruimte ontstaat om aan de onderliggende patronen te werken in plaats van elke dag opnieuw de verleiding te weerstaan.

Welke hulp er is en hoe je die vindt

De eerste stap loopt voor veel mensen via de huisarts, die kan doorverwijzen naar ambulante zorg (gesprekken terwijl je thuis blijft wonen) of klinische zorg (een opname in een kliniek). Welke vorm past, hangt af van hoe ernstig het gebruik is en hoe goed het lukt om in je eigen omgeving van het middel af te blijven.

Veel mensen oriënteren zich daarnaast online. Gaat het om drank, dan is verslavingskliniek alcohol een logische zoekterm; je vindt dan klinieken die uitleggen hoe een behandeling is opgebouwd, van intake tot nazorg. Speelt er drugsgebruik, dan levert zoeken op afkickkliniek drugs vergelijkbare informatie op, al spreken zorginstellingen zelf meestal van klinische verslavingszorg. Een voorbeeld is Monarch Kliniek, een Nederlandse zorginstelling die behandelt in een kleinschalige kliniek in Portugal, met een vervolgbehandeling in Nederland.

Goed om te weten: verslavingszorg valt onder de basisverzekering, waarbij het wettelijk eigen risico geldt. Dat kan ook gelden voor behandeling in het buitenland via een Nederlandse zorginstelling; vraag bij je verzekeraar na wat er in jouw situatie wordt vergoed.

De eerste stap zetten

Twijfel je, maak dan een afspraak met je huisarts of neem rechtstreeks contact op met een verslavingskliniek voor een intakegesprek. Zo’n gesprek is vertrouwelijk en verplicht je nergens toe, maar geeft wel een eerlijk beeld van waar je staat. Ben je niet degene die gebruikt, maar maak je je zorgen om iemand anders, dan kun je diezelfde weg bewandelen: ook als partner of ouder kun je bij de huisarts of een kliniek terecht met je vragen.