Wie duurzamer wil leven, denkt al snel aan minder vliegen, vaker plantaardig eten of een beter geïsoleerd huis. Dergelijke bewuste keuzes kunnen veel verschil maken, maar ook minder zichtbare financiële keuzes verdienen aandacht. Denk bijvoorbeeld eens na over wat er met je pensioenpremies en spaargeld gebeurt. Dat vermogen wordt vaak tientallen jaren belegd, waardoor de gemaakte beleggingskeuzes op lange termijn aanzienlijke gevolgen kunnen hebben.
Wat duurzaam beleggen wel en niet betekent
Duurzaam beleggen betekent dat bij de selectie van beleggingen niet uitsluitend naar rendement en risico wordt gekeken. Ook milieu, sociale omstandigheden en ondernemingsbestuur wegen mee. Hiervoor wordt vaak de afkorting ESG gebruikt, voor Environmental, Social and Governance: milieu, maatschappelijke omstandigheden en ondernemingsbestuur. Onder milieu vallen bijvoorbeeld CO?-uitstoot, watergebruik en biodiversiteit. De sociale component gaat onder andere over arbeidsomstandigheden, mensenrechten en productveiligheid. Governance heeft betrekking op behoorlijk bestuur en het tegengaan van corruptie.
Toch is een fonds met het ESG-etiket niet automatisch een belegging met aantoonbare positieve impact. Duurzame beleggingsfondsen kunnen namelijk heel verschillende methoden gebruiken. Het ene fonds sluit bepaalde categorieën uit, zoals tabak, wapens en fossiele brandstoffen. Een ander fonds kiest binnen iedere sector voor bedrijven die op duurzaamheidsgebied beter presteren dan vergelijkbare ondernemingen. Weer andere fondsen richten zich op concrete thema’s, zoals hernieuwbare energie, schoon water of circulaire productie. Daarnaast is het relevant hoe een fonds de rechten gebruikt die bij zijn aandelen horen. Fondsbeheerders kunnen tijdens aandeelhoudersvergaderingen voor duurzaamheidsvoorstellen stemmen en met ondernemingen in gesprek gaan over hun beleid. Dat verschil is belangrijk. Een fonds dat zijn aandelen in een vervuilend bedrijf van de hand doet, verlaagt de CO?-voetafdruk van zijn portefeuille op papier. Daarmee verdwijnen de fabrieken of de uitstoot van dat bedrijf echter niet automatisch. Omgekeerd kan een fonds bewust aandeelhouder blijven van een bepaald bedrijf en druk uitoefenen op het bestuur, al is het niet eenvoudig om te bewijzen dat juist die gesprekken tot verandering leiden.
Impactbeleggen gaat nog een stap verder dan duurzaam beleggen. Bij impactbeleggen is een meetbaar maatschappelijk of ecologisch doel vanaf het begin onderdeel van de beleggingsstrategie. Denk aan de financiering van betaalbare woningen of infrastructuur voor schone energie. De beoogde maatschappelijke of ecologische impact wordt vooraf omschreven en moet achteraf zo goed mogelijk worden gemeten. Het blijft echter soms moeilijk om vast te stellen welk deel van een verandering rechtstreeks aan de belegging kan worden toegeschreven.
Rendement, risico’s en een goed pensioen
Pensioenbeleggen leent zich in principe goed voor een langetermijnbenadering met impact. Wie nog twintig of dertig jaar te gaan heeft, beschikt over meer tijd om tussentijdse koersschommelingen op te vangen. Het gekozen risico moet wel blijven passen bij de persoonlijke situatie en de resterende looptijd. Over zo’n lange periode gaan structurele ontwikkelingen bovendien zwaarder wegen. Klimaatbeleid, grondstoffenschaarste, technologische omwentelingen en sociale veranderingen kunnen complete bedrijfsmodellen sterker of juist kwetsbaarder maken. Een onderneming die nu winstgevend is, kan later kostbare aanpassingen moeten doen wanneer zij sterk afhankelijk blijft van fossiele energie. Duurzaamheidsinformatie is daarom niet alleen relevant vanuit ideële overwegingen. Ze kan ook wijzen op financiële risico’s die bij een langetermijnbelegging van belang zijn. Het kan namelijk ook relevante informatie over financiële risico’s opleveren.
In de praktijk is dat niet altijd mogelijk. Heb je pensioen via een werkgever, dan bepaalt het pensioenfonds of de verzekeraar grotendeels hoe het vermogen wordt belegd. Je kunt meestal niet zelf een specifiek fonds kiezen. Wel kun je het beleggingsbeleid, het jaarverslag en de duurzaamheidsrapportage bekijken. Let daarbij op de grootste beleggingen, gehanteerde uitsluitingen, het stembeleid en concrete klimaatdoelstellingen. Sommige pensioenfondsen organiseren deelnemersdialogen of raadplegingen. Daar kun je laten weten welke onderwerpen jij belangrijk vindt.
Zelfstandigen en werknemers die vrijwillig aanvullend pensioen willen opbouwen, hebben vaak meer keuze. Via een lijfrentebeleggingsrekening bouw je binnen het beleggingsaanbod van de gekozen aanbieder geblokkeerd vermogen op voor latere lijfrente-uitkeringen. Je kunt daarbij aanbieders en beleggingsprofielen vergelijken. Aan zo’n rekening zijn fiscale voorwaarden verbonden. Het vermogen is bovendien niet vrij opneembaar. Kijk ook naar de totale jaarlijkse kosten, de spreiding over landen en sectoren, het risicoprofiel en de manier waarop het beleggingsrisico richting de pensioendatum wordt afgebouwd. Een klein jaarlijks kostenverschil kan over enkele decennia een aanzienlijk effect hebben op het eindkapitaal.
Naast de jaarlijkse kosten speelt uiteraard ook het verwachte rendement een rol. Het idee dat duurzaam beleggen per definitie rendement kost, is achterhaald. Een door VBDO gepubliceerd onderzoek naar duurzaam beleggen verwijst naar studies waarin duurzame strategieën gemiddeld niet slechter en soms zelfs beter presteerden dan conventionele beleggingen. Dat is natuurlijk geen garantie voor de toekomst. Het resultaat blijft afhankelijk van de gekozen periode, sectorverdeling, fondskosten en het genomen risico. Het feit dat duurzame beleggingen naast financieel rendement ook een moeilijk kwantificeerbaar maatschappelijk rendement opleveren, spreekt ook in het voordeel van dit type beleggingen.
Europese transparantieregels voor duurzame fondsen
Om beleggers beter inzicht te geven in duurzaamheidsclaims introduceerde de Europese Unie de Sustainable Finance Disclosure Regulation (SFDR). Deze transparantieregels verplichten financiële aanbieders om uit te leggen hoe zij duurzaamheidsrisico’s meewegen en welke negatieve gevolgen hun beleggingen kunnen hebben voor mens en milieu. De informatie moet onder meer terugkomen in productdocumentatie, periodieke rapportages en op de website van de aanbieder. Dat maakt het gemakkelijker om fondsen te vergelijken en aanbieders op hun duurzaamheidsbeloften aan te spreken. De Europese duurzaamheidsclassificatie kan nuttig zijn, maar let er wel mee op.
Binnen het huidige systeem bevorderen fondsen die onder artikel 8 vallen ecologische of sociale kenmerken. Artikel 9-fondsen hebben een duurzame beleggingsdoelstelling en moeten aan strengere voorwaarden voldoen. Die indeling vormt een nuttig vertrekpunt, maar is geen officieel duurzaamheidskeurmerk. De AFM waarschuwt dat de categorieën in de praktijk wel vaak als labels worden gebruikt. Met name artikel 8 omvat zeer uiteenlopende strategieën. Een fonds kan ecologische of sociale kenmerken bevorderen zonder een hoog minimumpercentage aan duurzame beleggingen toe te zeggen. Kijk daarom verder dan het artikelnummer. Controleer welke bedrijven in het fonds zitten, hoeveel van het vermogen daadwerkelijk duurzaam wordt belegd, welke uitstoot wordt gerapporteerd en wat de fondsbeheerder doet wanneer ondernemingen hun afspraken niet nakomen.
Almar Fernhout, hoofdredacteur met 15+ jaar ervaring in duurzame lifestyle-journalistiek. Almar werkt nu niet alleen voor De Betere Wereld, maar is ook oprichter van We Smyle. Een ander bedrijf waarmee hij een betere wereld voor iedereen wil creëren. Lees hier meer over Almar.